Türkiye Cumhuriyeti

Tallin Büyükelçiliği

Büyükelçilik Duyurusu

5901 Sayılı Yeni Türk Vatandaşlığı Kanunu , 12.06.2009

5901 sayılı yeni Türk Vatandaşlığı Kanununu 29.05.2009 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilmekle 12 Haziran 2009 tarih ve 27256 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK)'nın getirdiği belli başlı yenilikler izleyen maddelerde sunulmaktadır.

1. TVK, ülkemizde ve dünyada sosyal ve ekonomik alanda meydana gelen çok hızlı gelişme ve değişmeler sonucunda Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybı işlemlerini basitleştirmek ve uygulamada görülen gereksiz formaliteleri kaldırarak hizmette sürat ve verimliliği sağlamak anlayışı doğrultusunda hazırlanmıştır. Bu çerçevede Kanunla yeni bir sistematik oluşturulmakla tanımlara da yer verilerek kavramlar daha anlaşılır hale getirilmiştir.

2. Türk vatandaşlığının evlat edinilmeyle kazanılma yaşı, uluslararası anlaşmalardaki çocuk tanımına uyumlu hale getirilerek, evlat edinilen ergin olmayan kişinin milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel oluşturacak bir halinin bulunmaması şartıyla Türk vatandaşlığını kazanabileceği öngörülmektedir (mad. 17). 

3. Türk vatandaşlığını kazanma başvurusunda bulunan kişilerden taşıdıkları ülke vatandaşlığından çıkma şartı aranabileceği öngörülmüştür (mad.11/2) Öte yandan, aynı düzenlemede vatandaşlığa alınmada Türkiye’de ikamet etme süresi 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nda olduğu gibi beş yıl olarak belirlenmiştir (mad.11/1-b). Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancıların milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel oluşturacak bir halinin bulunmaması gerektiği hususu şartlar arasına eklenmiştir (mad.11/1-g)

Ancak TVK'da bu konuda mevcut vatandaşlık müracaatları göz önüne alınarak, Türk soylular için bir geçiş süreci öngörülmüştür. Bu kapsamda iki yıl ikamet etme şartı 2010 yılına kadar devam ettirilecektir (Geçici mad.1)  Bu tarihten sonra bütün yabancılar için ikamet süreleri eşit hale gelecektir.  
 
4. Ülkemize sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli tekliflerde bulunulan kişilerin vatandaşlığımızı daha kolay kazanabilmesi imkanı getirilmiştir (mad.12/a).   

5. Vatana bağlılıkla bağdaşmayan eylemlerde bulunmalarından dolayı Türk vatandaşlığı kaybettirilenler ile seçme hakkını kullanmak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilerin yeniden Türk vatandaşlığını kazanabilmeleri için „Türkiye’de üç yıl ikamet etme şartı“ getirilmiştir (mad.14).

6. Vatandaşlık hukukunun genel esaslarından birisi herkesin bir vatandaşlığının olması suretiyle vatansızlığın önlenmesi, diğeri ise kişinin vatandaşlığını değiştirmede serbest olmasıdır. Bu anlayışla Türk vatandaşlığının kaybettirilmesinin nedenleri sınırlandırılmıştır. Örneğin; 403 sayılı mülga Kanunda askerlik görevini yapmamak, Türk vatandaşlığının kaybı nedenleri arasında yer almaktayken, tasarıda ilgili kuruluşların görüşleri de alınarak bu hususa yer verilmemiştir. Artık askerlik görevini yapmamak, Türk vatandaşlığının kaybı nedenleri arasında yer almamaktadır.

Bu çerçevede TVK'nın 43. maddesi uyarınca mülga 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 25. maddesinin (a), (ç), (d) ve (e) bentleri uyarınca Türk vatandaşlığını kaybetmiş olan kişiler başvurmaları halinde, milli güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak kaydıyla, Türkiye'de ikamet etme şartı aranmaksızın Bakanlar Kurulu Kararıyla yeniden Türk vatandaşlığına alınabilecektir.
 
Hatırlanacağı üzere 403 sayılı Kanunun 25. maddesinin (a) bendi izin almaksızın kendi istekleriyle yabancı bir devlet vatandaşlığını kazananların, (ç) bendi yurtdışında bulunup da  muvazzaf askerlik görevini yapma çağrısına mazaretsiz olarak icabet etmeyenlerin, (d) bendi sevk sırasında veya kıtalarına katıldıktan sonra yurtdışına kaçıp da kanuni süreler içinde dönmeyenlerin ve (e) bendi silahlı kuvvetler mensupları ve askerlik görevini yapmakta olanlardan çeşitli nedenlerle yurtdışında bulunup da süresi bittiği halde mazeretsiz olarak üç ay içinde dönmeyenlerin Milli Savunma Bakanlığı'nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararıyla vatandaşlıklarını kaybettiklerine karar verileceğini hükme bağlamaktaydı. 

TVK'nın 43. maddesi mülga Kanunda sayılan sebeplerle vatandaşlığın kaybı hususunu yürürlükten kaldırdığından, 403 sayılı Kanunda sayılan sebeplerle Türk vatandaşlığını kaybetmiş kişilere yeniden Türk vatandaşlığına alınmada bir ayrıcalık tanımıştır.  

8. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın bulundukları ülke vatandaşlığını kazanmalarındaki zorluklar gözönüne alınarak bu konudaki kırtasiyeciliğin tamamen ortadan kaldırılması hedeflenmiştir. Bu kapsamda yabancı bir devlet vatandaşlığına geçmek üzere önceden izin alma zorunluluğu uygulamasına son verilmiş ve Türk vatandaşlarının birden fazla ülke vatandaşı olması kolaylaştırılmıştır. Bu doğrultuda gerekli şartları taşımaları halinde Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyen kişilere çıkma belgesi de düzenlenebileceği hükme bağlanmıştır (mad.25).  

9. TVK'da herhangi bir nedenle yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişilerin, bu durumlarına ilişkin belgeleri ibraz etmeleri ve yapılacak inceleme sonucunda kayden aynı kişiler olduklarının tespiti halinde, nüfus aile kütüklerindeki kayıtlarına çok vatandaşlığa sahip olduklarına dair açıklama yapılabileceği öngörülmektedir (mad. 44).

10. Ayrıca Türk vatandaşlığını sonradan kazanmış kişilere uygulanan „vatandaşlıktan çıkarma“ işlemine de son verilmiştir.

11. Türk vatandaşlığının sonradan kazanılmasına ilişkin başvurularda „vatandaşlık hizmet bedeli“ alınması öngörülmüştür. Hizmet bedeli İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığınca birlikte belirlenecektir (mad.45).

12. İskan Kanunu'na göre göçmen kabul edilenlerin vatandaşlığa alınmalarına yönelik işlemler bu tasarı kapsamına alınarak vatandaşlıkla ilgili hukuki düzenlemelerdeki dağınıklık da giderilmiştir.

13. Ayrıca vatandaşlık işlemlerinde gereksiz zaman ve işgücü kaybının önüne geçilmesiyle işlemlerin hızlanması amacıyla; Valiliklerde inceleme komisyonları oluşturulmuştur. İnceleme komisyonlarınca vatandaşlık başvuruları süratle incelenecek, varsa eksiklikler hızla tamamlanacak ve dosya İçişleri Bakanlığına eksiksiz bir şekilde gönderilecektir. Böylece başvuru makamlarıyla mükerrer yazışmalar sona erecektir.

Diğer yandan, yurtdışında yapılacak vatandaşlık işlemlerinde müracaat makamı dış temsilcilikler olmakla birlikte başvuruyu ilgililerin bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekaletnameyle yapabilecekleri hükme bağlanmıştır (mad 37.)

14. TVK'da mülga 403 sayılı Kanunun mavi karta ilişkin düzenlenmesine aynen yer verilmektedir (mad. 28). Buna göre "Doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve kendileri ile birlikte işlem gören çocukları; milli güvenliğe ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla askerlik hizmetini yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları dışında, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve bu hakların kullanımında ilgili kanunlardaki hükümlere tabi olmak şartıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaya devam ederler.".

15. Bu çerçevede, yeniden Türk vatandaşlığını kazanmak isteyenlerin, 5901 sayılı TVK'nın 37. maddesi uyarınca  bu amaçla bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekaletname vererek dış temsilciliklerimize başvurmaları gereğine dikkat çekmekte yarar bulunmaktadır.